Karate en weerbaarheid bij kinderen
Ouders schrijven hun kind zelden in voor de techniek. Ze schrijven het in omdat het steviger in de klas moet staan. Dat is een redelijke verwachting, mits ze weet wat de sport wel en niet doet.
Gepubliceerd op Door de redactie van Karate Journaal
Wat weerbaarheid eigenlijk is
Weerbaarheid wordt vaak verward met vechten, terwijl het in de praktijk voor een groot deel gaat over houding, stem en de bereidheid om een grens te benoemen. Een kind dat rechtop staat, iemand aankijkt en duidelijk nee zegt, komt in veel situaties niet eens in de buurt van een conflict. Dat is de eerste plek waar karate iets doet.
De training werkt daaraan zonder het te benoemen. Er wordt hard geroepen, er wordt oogcontact gemaakt bij elke groet, en er wordt van kinderen gevraagd dat ze iets voordoen waar anderen bij kijken. Dat zijn kleine, herhaalde oefeningen in zichtbaar zijn, en ze stapelen zich op.
Wat de sport aantoonbaar doet
- Houding: rechter staan en de schouders minder optrekken, meestal zichtbaar binnen enkele maanden.
- Stem: harder en duidelijker spreken, omdat er in de zaal geroepen wordt.
- Grenzen: leren stoppen op commando en zelf stop zeggen tijdens een oefening.
- Omgaan met verlies: in een sport waarin je regelmatig aan het kortste eind trekt.
Dat laatste punt is misschien wel het belangrijkste en het minst genoemde. In een partneroefening is er altijd iemand die de oefening beter uitvoert, en dat gebeurt elke week opnieuw. Kinderen die daarmee leren omgaan, hebben er buiten de zaal net zo veel aan. De opbouw van dat partnerwerk staat in het artikel over de vormen van kumite.
Een kind dat geleerd heeft om stop te zeggen tijdens een oefening, zegt het buiten de zaal ook eerder.
Wat de sport niet doet
Karate maakt een kind niet onaantastbaar en het is geen oplossing voor pesten. Een kind dat systematisch buitengesloten wordt, heeft daar iets anders voor nodig, en geen enkele sportclub kan dat overnemen. Beloftes in die richting zijn een reden om verder te kijken.
Ook zelfverdediging is een woord dat voorzichtigheid vraagt. Wat er in een jeugdles wordt geoefend, is techniek in een afgesproken kader met een medeleerling van dezelfde grootte. Dat is iets anders dan een onverwachte situatie op straat, en een goede leraar zegt dat er zelf bij.
De grens bewaken
Een terugkerende zorg van ouders is of hun kind na een jaar karate eerder gaat slaan. In de praktijk gebeurt het omgekeerde vaker: kinderen die weten wat een klap doet, worden voorzichtiger. Dat komt doordat elke zaal er expliciet aandacht aan besteedt, met regels over waar techniek wel en niet gebruikt wordt.
Die regels horen bij de omgangsvormen die in het artikel over etiquette in de dojo beschreven staan. In een groep waar daar niet over gesproken wordt, is dat een signaal, en het is een van de dingen om op te letten volgens het artikel over het kiezen van een club.
Wanneer beginnen
Voor het weerbaarheidsdeel geldt hetzelfde als voor de techniek: rond zes of zeven jaar begint het te werken, omdat een kind dan lang genoeg kan luisteren om een instructie op te volgen. De onderbouwing daarvan staat in het artikel over de beginleeftijd voor karate.
En zoals bij elke sport geldt: het effect komt van regelmaat, niet van een cursus van zes weken. Twee keer per week gedurende een jaar verandert de houding van een kind zichtbaar; zes losse lessen doen dat niet. Wie eerst wil kijken hoe zo een groep werkt, vindt de praktische kant in de rubriek over karate voor kinderen.
Wat een leraar erover zegt in de zaal
In vrijwel elke jeugdgroep wordt expliciet besproken waar karate wel en niet voor bedoeld is. Dat gebeurt niet één keer maar telkens opnieuw, want kinderen vergeten het en de vraag komt in elke groep terug. Zalen die dat gesprek voeren, hebben er in de praktijk merkbaar minder gedoe mee.
De formulering die het vaakst blijkt te werken, is praktisch in plaats van moreel: techniek gebruik je op de mat, en daarbuiten gebruik je je stem en je voeten. Kinderen begrijpen die regel, kunnen hem herhalen, en passen hem toe.
Het gesprek thuis
Voor ouders is de nuttigste vraag na een training niet wat het kind geleerd heeft, maar wat het moeilijk vond. Dat levert een gesprek op over volhouden in plaats van over presteren, en dat is precies het deel dat op de lange termijn iets doet met zelfvertrouwen.